Sgidia’ hud

Mae pawb yn siarad am ‘sgidiau y dyddiau yma!

Mae gan bêl-droed ei VAR, ond heb os trafodaeth fawr y byd athletau ydy esgidiau hud Nike.

Mi wna’i gyfaddef mai dyma’r darn sydd wedi cymryd hira’ i mi ei ysgrifennu – dwi wrthi fwy neu lai ers y penwythnos hanesyddol hwnnw bron fis yn ôl a welodd dir newydd yn cael ei dorri dros bellter y marathon.

Roedd tipyn o drafod ynglŷn â’r Nike Vaporfly cyn y penwythnos hwnnw, ond mae campau Eliud Kipchoge a Brigid Kosgei ar 12 a 13 Hydref wedi taflu tanwydd ar fflamau’r pwnc llosg yma. ‘Dôpio’ kit yn ôl rhai, datblygiad technolegol derbyniol yn ôl eraill – go brin y bydd pawb yn cytuno ynglŷn â hyn yn y dyfodol agos.

Mae dau reswm pam ei bod wedi cymryd cyhyd i mi ysgrifennu’r darn yma:

  1. Mae gwybodaeth newydd wedi bod yn dod i’r wyneb bron yn ddyddiol, yn ogystal â barn arbenigwyr yn gogwyddo
  2. Dwi jyst ddim yn siŵr beth i feddwl fy hun!

Dwi’m yn mynd i drafod y dechnoleg mewn manylder, gan bod yna bobl llawer mwy cymwys allan yna sy’n gwneud hynny. Ond mi wna’i drio crynhoi rhai o’r ffeithiau moel, a rhai o’r pethau gorau dwi wedi darllen / clywed am yr esgid yma.

Be di’r ffys am yr esgid ma felly?

Dwi’n hoff iawn o waith Sean Ingle yn y Guardian, ac am eich pwyntio i gyfeiriad dwy erthygl benodol ganddo fo’n trafod y pwnc yma.

Mae’r cyntaf yn mynd nôl i haf 2018. Honiad Nike ydy bod y fersiwn wreiddiol o’r Vaporfly, sef y Vaporfly 4%, fel mae’r enw’n awgrymu, yn gwneud rhedwr 4% yn fwy effeithlon. Mae erthygl Ingle yn sôn am ymchwil gan y New York Times sy’n profi hynny.

Mae’r darn hefyd yn sôn am esiampl y rhedwraig Americanaidd, Kara Goucher, a fethodd ennill lle yn y Gemau Olympaidd yn 2016, gyda dwy redwraig oedd yn gwisgo Vaporflys cynnar orffen o’i blaen yn y treial. Mae’n werth gwrando ar drafodaeth pennod ddiweddaraf o bodlediad Clean Sport Collective i glywed sylwadau Goucher ynglŷn â hynny, a’i theimladau ynglŷn â’r datblygiadau diweddaraf.   

Ers hynny mae Nike wedi cyflwyno fersiwn newydd, y ‘Next%’ sy’n ychwanegu 1% o fantais pellach mae’n debyg, ac roedd Eliud Kipchoge yn gwisgo prototeip diweddarach fyth yn Fienna wrth redeg ei farathon 1:59.

Y dechnoleg

Heb fynd i fanylder, mae’n ymddangos bod dau brif ddatblygiad technolegol sy’n gwneud yr esgid yn arbennig.

Y cyntaf, a’r un rydan ni’n clywed y mwyaf amdani, ydy’r ffaith bod plât carbon ffeibr yn yr esgid. Yr ail, a’r hyn sy’n fwy o ffactor yn ôl rhai, ydy’r foam ZoomX. Mae modd gweld mwy am y dechnoleg ar wefan Nike, neu mae’r darn yma yn The Independent yn crynhoi’n weddol syml.  

Mae’r ail erthygl Sean Ingle yn y Guardian wythnos ar ôl record Kosgei yn crynhoi’r sefyllfa gyfredol yn reit dda yn fy marn i, ac yn awgrymu’n gryf na fydd unrhyw gamau’n cael eu cymryd i gyflwyno rheolau ynglŷn a thechnoleg esgidiau rhedeg yn y dyfodol agos.

Podlediad arall sy’n werth gwrando arno  ydy ‘The Real Science of Sport’ a phennod ‘The Shoe That Broke Running’, gyda’r gwyddonydd chwaraeon ardderchog, Ross Tucker.

Yn y podlediad mae Tucker yn gosod cyd-destun ar gyfer y mantais mae’r esgid yn cynnig trwy gymharu â phwysau esgid h.y. fel arfer byddai rhedwyr eisiau defnyddio’r esgid ysgafna posib i’w gwneud yn fwy effeithlon. Mae’n egluro bod pob 100 gram o bwysau ar esgid yn tynnu 1% i ffwrdd o effeithiolrwydd y rhedwr h.y. mae’n rhaid i redwr weithio 1% yn galetach i gynnal y cyflymder.

Honiad Nike ydy fod y Vaporfly 4% yn fwy effeithiol nag esgidiau rhedeg eraill. Felly os ydy Kipchoge neu Kosgei yn gwisgo’r Nike 4% a rhedwyr eraill yn gwisgo esgid gan wneuthurwr arall, gallech chi gymharu hynny gyda Kipchoge/Kosgei yn gwisgo esgid 100 gram tra fod pawb arall yn gwisgo rhai 500 gram. Mae sens yn dweud bod rhywun sy’n cario 5 gwaith yn fwy o bwysau ar eu traed yn mynd i fod ag anfantais sylweddol dros 26 milltir.

Mae’n dibynnu ar effeithlonrwydd y rhedwr wrth gwrs, ac mae Kipchoge’n redwr effeithlon dros ben. Ond, petai ond yn cael 2% o’r esgid, gallai hynny olygu ei fod yn rhedeg marathon funud a hanner yn gyflymach mewn Vaporfly, nag y byddai mewn esgid arall. Byddai hynny dal yn golygu amser anhygoel o 2:01:10 iddo yn Fienna.

Ddwedwn ni fod Kosgei fymryn yn llai effeithlon, a’i bod yn cael 3% o fantais gan yr esgid. Byddai hynny’n golygu ennill 4 – 5 munud iddi dros bellter y marathon. Mae hynny’n mynd a’i hamser lawr i 2:18 – 2:19, sy’n bell o record byd Paula Radcliffe ond sy’n debyg i’r math o amseroedd mae merched wedi bod yn rhedeg dros y blynyddoedd diwethaf.

Mae’n anodd profi’n union faint o fantais mae’r esgid yn cynnig, ond mae’r dystiolaeth yn awgrymu’n gryf eu bod nhw’n gwneud yr hyn mae Nike yn honni. Mae’r 5 amser cyflyma erioed mewn marathon swyddogol wedi eu rhedeg dros y 14 mis diwethaf…a phob un gan ddynion yn gwisgo fersiwn o’r Vaporfly.

Be di’r ots?

Yn ôl llawer, gan gynnwys yr IAAF (sef y corff sy’n rheoli athletau) mae’n ymddangos, mae datblygiad technoleg a chwaraeon yn mynd law yn llaw a does dim problem gyda hyn. Dadl eraill ydy bod technoleg yr esgid yma’n rhoi mantais mor sylweddol nes bod rhaid cyflwyno rhyw fath o reol i wneud y gamp mor gyfartal a phosib.

Y canllaw cyffredinol ydy hyn – os ydy’r dechnoleg (esgid yn yr achos yma) yn rhydd ac ar gael i bawb yna mae hynny’n deg. Mae’r Vaporfly 4% a Next% ar werth ar y farchnad agored – dim problem felly nagoes…neu oes ‘na?

Fan hyn mae’r glo mân, yn benodol y cwestiwn sut i ddiffinio ‘ar gael i bawb’. Mae ‘na dri ffactor amlwg i mi yn hyn o beth…

Y Pris –  er bod y 4% a’r Next% ar werth i bawb, mae’r pris yn sylweddol. Rydan ni’n sôn am tua £200 am y 4% a £230-50 am y Next%. Ydy hynny’n fforddiadwy i’r mwyafrif o redwyr? Yn bersonol, dwi’n amau mai rhyw £120 ydy’r mwyaf dwi wedi gwario ar bâr o sgidiau rhedeg, a hynny’n dilyn cyngor wrth ddod nôl o anaf – fyswn i’n sicr ddim yn mynd dros £100 fel rheol.

Nawdd – mae’n sefyllfa anodd iawn i lawer o redwyr elite, sy’n cael eu noddi gan gwmnïau esgidiau eraill. Mae ‘na achosion o redwyr elite yn gwisgo Vaporflys, gan baentio dros y logo Nike er mwyn cuddio’r ffaith rhag eu noddwyr. Mae darn blog difyr gan y Cymru Russell Bentley, sy’n cael ei noddi gan gwmni On, am y pwnc yma. Sylwch yn arbennig ar y llun ohono a rhedwyr elite eraill cyn hanner marathon Caerdydd gan dalu sylw’n arbennig at draed pawb!

Y ffit – dyma ffactor personol i mi, ond all fod yn berthnasol iawn i eraill hefyd. Dwi’n methu gwisgo sgidiau Nike achos dydyn nhw jyst ddim yn ffitio. Mae gen i draed mawr, ond cul iawn, ac mae sgidiau Nike yn llawer rhy llydan i mi – roedd hyn wastad yn wir gyda bŵts ffwtbol hefyd. Anghofiwch fantais y dechnoleg, os nad ydy sgidiau’n gyfforddus yna mae hynny’n anfantais iawn i redwr.

Felly er bod yr esgidiau allan yna i’r cyhoedd brynu, dydy hynny ddim yn golygu bod pawb yn gallu eu gwisgo nhw ac mae hynny’n rywbeth sy’n rhaid i’r awdurdodau ystyried cyn hir neu hwyrach.

Risg anaf

Mae ‘na un ystyriaeth arall bwysig i bawb yn fy marn i. Mae’r esgidiau yma’n amlwg yn gwneud i chi redeg yn gyflymach, ond ar ba gost? Mae’r llyfr Born To Run yn trafod y ffaith nad oedd llawer o anafiadau rhedeg yn bodoli cyn i Nike gyflwyno esgidiau gyda ‘cushioning’ nôl yn 1970au.

Yn bersonol, dwi ddim yn hoffi golwg sawdl y Vaporflys a does bosib bod cael yr holl crap annaturiol yna o dan eich troed yn gwneud daioni dros yr hirdymor.

Wrth fynd i ddibynnu ar dechnoleg i’ch gyrru ymlaen wrth redeg, dros amser mae hynny’n siŵr o wanhau y rhannau o’r corff sy’n gwneud hynny’n naturiol. Yn yr achos yma, yr achilles yn benodol, sef y ‘spring’ naturiol sy’n cysylltu eich troed a chroth y goes (calf).

Felly y cwestiwn i mi, fel rhedwr cystadleuol sydd ar dân i drio gwella fy amseroedd, ydy a ydw i’n debygol o droi at yr esgidiau hud yma gan Nike i geisio gwneud hynny? Ar hyn o bryd, yr ateb gonest ydy na.

Ydw i’n poeni am hynny, a’r ffaith bod lot o’r rhedwyr sy’n rasio’n fy erbyn i â mantais o 4-5% drosta ‘i oherwydd yr esgidiau yma? Ddim felly, achos ar ddiwedd y dydd, pa bynnag ganran o fantais mae’r dechnoleg yn rhoi, dwi’n credu bod gwaith caled a phenderfynoldeb yn rhoi canran uwch.

Cyhoeddwyd gan Owain Schiavone

Boi bach o bob dim!

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Newid )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Newid )

Connecting to %s

Create your website at WordPress.com
Cychwyn arni
%d bloggers like this: